ড° বুলজিৎ বুঢ়াগোহাঁই
কেন্দ্ৰীয় লোকসেৱা আয়োগ (ইউ পি এছ চি)ৰ অসামৰিক সেৱা পৰীক্ষা ভাৰতৰ অন্যতম কঠিন তথা সৰ্বাধিক সন্মানীয় প্ৰতিযোগিতামূলক পৰীক্ষা হিচাপে স্বীকৃত। এই পৰীক্ষাৰ জৰিয়তে ভাৰতীয় প্ৰশাসনিক সেৱা (আই এ এছ), ভাৰতীয় আৰক্ষী সেৱা (আই পি এছ), ভাৰতীয় বৈদেশিক সেৱা (আই এফ এছ) আদিৰ দৰে গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰীয় সেৱাত প্ৰৱেশৰ সুযোগ লাভ কৰা যায়। অধিকাংশ শিক্ষাৰ্থীয়ে স্নাতক স্তৰৰ পিছত প্ৰস্তুতি আৰম্ভ কৰিলেও, বিশেষজ্ঞসকলৰ মতে বিদ্যালয় পৰ্যায়ৰ পৰাই সঠিক দিশত যাত্ৰা আৰম্ভ কৰিলে সফলতাৰ সম্ভাৱনা অধিক বৃদ্ধি পায়। এই আলোচনাটোত কেনেকৈ বিদ্যালয় পৰ্যায়ৰ পৰা পৰ্যায়ক্ৰমে, সুসংবদ্ধ আৰু যুক্তিসংগত পদ্ধতিৰে শিক্ষাৰ্থীয়ে ইউ পি এছ চি অসামৰিক সেৱা পৰীক্ষাৰ বাবে প্ৰস্তুতি চলাব পাৰি তাৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা হৈছে ।
ইউ পি এছ চি (UPSC) অসামৰিক সেৱা পৰীক্ষাৰ বাবে প্ৰস্তুতিৰ কৌশল আলোচনা কৰাৰ আগতে এই পৰীক্ষাৰ প্ৰকৃতি বুজাটো অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ। এই পৰীক্ষা কেৱল মুখস্থ বিদ্যাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল নহয়; ই এজন প্ৰাৰ্থীৰ সমাজ, শাসন ব্যৱস্থা, অৰ্থনীতি, ইতিহাস, পৰিৱেশ, নীতি-নৈতিকতা আৰু সাম্প্ৰতিক ঘটনাৰ গভীৰ বোধ পৰীক্ষা কৰে। লগতে বিশ্লেষণী চিন্তাশক্তি আৰু স্পষ্টভাৱে মত প্ৰকাশ কৰাৰ দক্ষতাও মূল্যায়ন কৰা হয়। পৰীক্ষাটো তিনিটা পৰ্যায়ত অনুষ্ঠিত হয়—প্ৰাৰম্ভিক পৰীক্ষা (বহু-বিকল্প প্ৰশ্ন), মুখ্য পৰীক্ষা (বৰ্ণনামূলক উত্তৰ) আৰু ব্যক্তিত্ব পৰীক্ষা বা সাক্ষাৎকাৰ। এই তিনিও পৰ্যায়ে প্ৰাৰ্থীৰ জ্ঞান, চিন্তাধাৰা, লিখনশৈলী, নৈতিকতা আৰু সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ ক্ষমতা পৰীক্ষা কৰে। সেয়ে সফলতাৰ বাবে সৰ্বাংগীণ ব্যক্তিত্ব, বৌদ্ধিক পৰিপক্কতা আৰু দৃঢ় নৈতিক ভিত্তি অতি প্ৰয়োজন। এই গুণাবলী হঠাতে গঢ়ি উঠা সম্ভৱ নহয়; বিদ্যালয় স্তৰৰ পৰাই লাহে লাহে বিকাশ কৰাটো প্ৰয়োজনীয়।
বিদ্যালয় পৰ্যায়ৰ পৰাই ইউ পি এছ চি পৰীক্ষাৰ বাবে প্ৰস্তুতি আৰম্ভ কৰিলে শিক্ষাৰ্থীয়ে দীৰ্ঘম্যাদী সুবিধা লাভ কৰে। সৰুৰে পৰাই ইতিহাস, ভূগোল আৰু সমাজ বিজ্ঞানৰ দৰে বিষয়সমূহত দৃঢ় ভিত্তি গঢ়ি উঠে আৰু নিয়মীয়া পঢ়া-লিখাৰ অভ্যাস বিকশিত হয়। লগতে সামাজিক, অৰ্থনৈতিক আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় বিষয়সমূহৰ ওপৰত সচেতনতা বৃদ্ধি পায়। এই আগতীয়া প্ৰস্তুতিয়ে পিছলৈ মূল প্ৰস্তুতিৰ সময়ত চাপ হ্ৰাস কৰে আৰু আত্মবিশ্বাস বৃদ্ধি কৰে। ই শিক্ষাৰ্থীক শৃঙ্খলাবদ্ধ, বিশ্লেষণাত্মক আৰু জ্ঞানসমৃদ্ধ মনোভাৱ গঢ়ি তুলিবলৈ সহায় কৰে। অৱশ্যে এই প্ৰস্তুতি বয়স-উপযোগী আৰু মানসিক চাপমুক্ত হোৱা উচিত, ইয়াৰ মূল উদ্দেশ্য কম বয়সতে ইউ পি এছ চি উত্তীৰ্ণ হোৱা নহয়, বৰঞ্চ ভৱিষ্যতৰ প্ৰত্যাহ্বানসমূহৰ সন্মুখীন হ’বলৈ এজন জ্ঞানসমৃদ্ধ, বিশ্লেষণাত্মক আৰু শৃঙ্খলাবদ্ধ মানসিকতা গঢ়ি তোলা।
মাধ্যমিক বিদ্যালয় পৰ্যায় শক্তিশালী শৈক্ষিক ভেটি গঢ়ি তোলাৰ উপযুক্ত সময়। এই সময়ত এনচিইআৰটি পাঠ্যপুথি মনোযোগসহ পঢ়াটো অতি প্ৰয়োজনীয়। ইতিহাস, ভূগোল, ,সমাজ বিজ্ঞানআৰু বিজ্ঞানৰ কিতাপে গণতন্ত্ৰ, শাসন ব্যৱস্থা, জলবায়ু, প্ৰাকৃতিক সম্পদ আদি মৌলিক ধাৰণা স্পষ্ট কৰে। ইয়াক ভালদৰে অধ্যয়নে ধাৰণাগত স্পষ্টতা বৃদ্ধি কৰে আৰু সমাজ বিজ্ঞানৰ প্ৰতি আগ্ৰহ জাগ্ৰত কৰে। শিকণ প্ৰক্ৰিয়া কৌতূহল আৰু বুজাবুজিৰ ওপৰত আধাৰিত হোৱা উচিত।
কম বয়সৰ পৰাই দৃঢ় পঢ়াৰ অভ্যাস গঢ়ি তোলাটো ভৱিষ্যৎ অসামৰিক সেৱা বিষয়াৰ বাবে অতি প্ৰয়োজনীয়। পঢ়াৰ জৰিয়তে জ্ঞান, সচেতনতা আৰু সমালোচনামূলক চিন্তাশক্তি বিকশিত হয়। গল্পপুথি, ধ্ৰুপদী সাহিত্য, জীৱনী আৰু বিশ্বকোষে ভাষা দক্ষতা আৰু নৈতিক মূল্যবোধ বৃদ্ধি কৰে। বয়স-উপযোগী আলোচনী আৰু বাতৰি কাকতে সাম্প্ৰতিক ঘটনাৰ প্ৰতি আগ্ৰহ জাগ্ৰত কৰে।
মাধ্যমিক পৰ্যায়ত শিক্ষাৰ্থীসকল সাম্প্ৰতিক ঘটনাৰ সৈতে সহজ আৰু ৰুচিকৰভাৱে পৰিচিত হোৱা উচিত। পৰিয়ালৰ সৈতে বাতৰি চোৱা, ৰাষ্ট্ৰীয় ঘটনাৰ আলোচনা আৰু চৰকাৰৰ মৌলিক কাৰ্য বুজোৱা সচেতনতা বৃদ্ধি কৰে। এই সময়ত বুজাবুজি আৰু কৌতূহল জাগ্ৰত কৰা মুখ্য লক্ষ্য হ’ব লাগে, মুখস্থ বিদ্যা নহয়।
বিদ্যালয় পৰ্যায়ত দক্ষতা বিকাশ সামগ্ৰিক ব্যক্তিত্ব আৰু বৌদ্ধিক উন্নতিৰ বাবে অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ। এই সময়ছোৱাত শিক্ষাৰ্থীয়ে লিখন ক্ষমতা, মানচিত্ৰ পঢ়া, পৰ্যবেক্ষণ শক্তি আৰু যুক্তিসংগত প্ৰশ্ন সোধাৰ অভ্যাস গঢ়ি তুলিব লাগে। কুইজ, বিতৰ্ক আৰু সভাত অংশগ্ৰহণে আত্মবিশ্বাস, যোগাযোগ দক্ষতা আৰু স্বতন্ত্ৰ চিন্তাধাৰা বিকাশ কৰে।
মাধ্যমিক বিদ্যালয় পৰ্যায়, অৰ্থাৎ নৱম আৰু দশম শ্ৰেণী, শৈক্ষিক ভেটি দৃঢ় কৰাৰ বাবে অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ। এই স্তৰত এনচিইআৰটি পাঠ্যপুথিসমূহে ইতিহাস, ভূগোল, ৰাজনীতি বিজ্ঞান আৰু অৰ্থনীতি বিষয়সমূহ সুসংগঠিতভাৱে উপস্থাপন কৰে, যাৰ ফলত শিক্ষাৰ্থীয়ে কেৱল ব’ৰ্ড পৰীক্ষাৰ বাবে মুখস্থ নকৰি বিষয়সমূহ গভীৰভাৱে বুজিবলৈ সক্ষম হয়। এই সময়ছোৱাত ধাৰণাগত স্পষ্টতা, আন্তঃসংযোগ আৰু বিশ্লেষণাত্মক চিন্তাধাৰা গঢ়ি তোলা উচিত। লগতে গণিত আৰু বিজ্ঞান বিষয়েও যুক্তিসংগত চিন্তা, সমস্যা সমাধানৰ ক্ষমতা আৰু মানসিক শৃঙ্খলা বিকাশ কৰে। এই পদ্ধতিগত দৃষ্টিভংগী ভৱিষ্যতৰ প্ৰতিযোগিতামূলক পৰীক্ষা, বিশেষকৈ ইউ পি এছ চিৰ দৰে প্ৰতিযোগিতামূলক পৰীক্ষাসমূহৰ বাবে অত্যন্ত সহায়ক।
মাধ্যমিক বিদ্যালয় পৰ্যায়ত শিক্ষাৰ্থীসকলে দ্য হিন্দু বা দ্য ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছৰ দৰে মানসম্পন্ন ৰাষ্ট্ৰীয় বাতৰি কাকত নিয়মিত পঢ়াৰ অভ্যাস গঢ়ি তোলা অত্যন্ত প্ৰয়োজনীয়। আৰম্ভণিতে কিছুমান প্ৰবন্ধ কঠিন যেন লাগিলেও ধৈৰ্যসহকাৰে পঢ়িলে বুজাবুজি আৰু বিশ্লেষণ ক্ষমতা লাহে লাহে উন্নত হয়। এই সময়ছোৱাত ৰাষ্ট্ৰীয় বাতৰি, চৰকাৰী নীতি, পৰিৱেশ সমস্যা আৰু বিজ্ঞান-প্ৰযুক্তিৰ উন্নয়নত মনোযোগ দিয়া উচিত। তথ্য মুখস্থ কৰাতকৈ বিষয়সমূহ গভীৰভাৱে বুজাটো অধিক গুৰুত্বপূৰ্ণ। সাম্প্ৰতিক ঘটনাবলীৰ বাবে এখন নোটবুক ৰাখি নিজৰ ভাষাত সাৰাংশ লিখাৰ অভ্যাসে লিখন দক্ষতা বৃদ্ধি কৰে আৰু শৃঙ্খলাবদ্ধ চিন্তাধাৰা গঢ়ি তোলে।
ইউ পি এছ চি পৰীক্ষাত ফলপ্ৰসূ লিখিত প্ৰকাশভংগীক বিশেষ গুৰুত্ব দিয়া হয়। সেইবাবে নৱম আৰু দশম শ্ৰেণীৰ পৰাই শিক্ষাৰ্থীসকলে প্ৰবন্ধ লিখা, মতামতভিত্তিক প্ৰশ্নৰ উত্তৰ দিয়া আৰু সংক্ষিপ্ত সাৰাংশ লিখাৰ নিয়মিত অনুশীলন কৰা উচিত। এই অভ্যাসে চিন্তাধাৰাৰ স্পষ্টতা, যুক্তিযুক্ততা আৰু বিশ্লেষণাত্মক ক্ষমতা বৃদ্ধি কৰে। শিক্ষকসকলে মুখস্থ বিদ্যাতকৈ যুক্তিপূৰ্ণ আৰু চিন্তাশীল লেখা উৎসাহিত কৰা প্ৰয়োজন। নিয়মিত লেখাৰ চর্চাই কেৱল ইউপিএছচিৰ বাবে সহায় নকৰে, ই শিক্ষাৰ্থীৰ বৌদ্ধিক বিকাশ, আত্মবিশ্বাস আৰু মত প্ৰকাশৰ দক্ষতাও দৃঢ়ভাৱে গঢ়ি তোলে।
এনচিচি, স্কাউটছ এণ্ড গাইডছ, ৰেড ক্ৰছ, ইকো-ক্লাব, সমাজসেৱা আদিৰ দৰে সহ-পাঠ্যক্রমিক কাৰ্যসূচীত অংশগ্ৰহণে শিক্ষাৰ্থীৰ শৃঙ্খলা, নেতৃত্বগুণ, দলগত মনোভাৱ আৰু সামাজিক দায়িত্ববোধ বিকাশ কৰে। এই কার্যকলাপসমূহে বাস্তৱ জীৱনৰ অভিজ্ঞতা প্ৰদান কৰি পাঠ্যপুথিৰ জ্ঞানক প্ৰায়োগিক ৰূপ দিয়ে। ইয়াৰ জৰিয়তে সহানুভূতি, মূল্যবোধ আৰু জনসেৱাৰ মানসিকতা গঢ়ি উঠে, যি ভৱিষ্যতে অসামৰিক সেৱাত প্ৰৱেশ কৰিব বিচৰা শিক্ষাৰ্থীৰ বাবে বিশেষ সহায়ক। এনে অভিজ্ঞতাই ব্যক্তিত্বক বহুমুখী কৰি তোলে আৰু এজন দায়িত্বশীল নাগৰিক তথা দক্ষ প্ৰশাসক হিচাপে নিজকে প্ৰস্তুত কৰাত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে।
উচ্চতৰ মাধ্যমিক পৰ্যায়, অৰ্থাৎ একাদশ আৰু দ্বাদশ শ্ৰেণী, ইউপিএছচি প্ৰস্তুতিৰ ক্ষেত্ৰত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশনিৰ্ণয় পৰ্ব। এই সময়ত বিষয় নিৰ্বাচন গুৰুত্বপূৰ্ণ হলেও কোনো এটা নিৰ্দিষ্ট ষ্ট্ৰীমে সফলতাৰ নিশ্চয়তা নিদিয়ে। ইতিহাস, ৰাজনীতি বিজ্ঞান, ভূগোল আৰু অৰ্থনীতি বাছনি কৰিলে ইউপিএছচিৰ পাঠ্যসূচীৰ সৈতে যথেষ্ট মিল থকাৰ বাবে সুবিধা হয়। তথাপি বিজ্ঞান শাখাৰ শিক্ষাৰ্থীয়েও নিজৰ বিষয়ৰ সৈতে এনচিইআৰটি হিউমেনিটি পাঠ্যপুথি অধ্যয়ন কৰি সুষম জ্ঞান অৰ্জন কৰিব পাৰে। এই পৰ্যায়ত ধাৰণাগত স্পষ্টতা, বহল সচেতনতা আৰু বিশ্লেষণাত্মক চিন্তাশক্তি বিকাশত গুৰুত্ব দিলে ভৱিষ্যতৰ প্ৰতিযোগিতামূলক পৰীক্ষাৰ বাবে দৃঢ় ভিত্তি গঢ়ি উঠে।
ষষ্ঠ শ্ৰেণীৰ পৰা দ্বাদশ শ্ৰেণীলৈ এনচিইআৰটি পাঠ্যপুথিসমূহ গভীৰভাৱে অধ্যয়ন কৰাটো ইউপিএছচি প্ৰস্তুতিৰ মেৰুদণ্ড। বিশেষকৈ উচ্চতৰ মাধ্যমিক স্তৰত এই কিতাপসমূহ একাধিকবাৰ পঢ়ি ইতিহাস, সংস্কৃতি, ভূগোল, সংবিধান, ৰাজনীতি আৰু অৰ্থনীতিৰ মৌলিক ধাৰণা স্পষ্ট কৰা উচিত। এই পাঠ্যপুথিসমূহ স্পষ্ট আৰু নিৰ্ভৰযোগ্য তথ্য প্ৰদান কৰে, যিয়ে দৃঢ় ভিত্তি গঢ়ি তোলে। সুদৃঢ় ধাৰণা থাকিলে শিক্ষাৰ্থীয়ে বিষয়সমূহৰ মাজত সংযোগ স্থাপন কৰি ইউপিএছচিৰ পৰৱৰ্তী প্ৰস্তুতি পৰ্যায়ত উন্নত ৰেফাৰেন্স কিতাপসমূহ আত্মবিশ্বাসেৰে অধ্যয়ন কৰিবলৈ সক্ষম হয়।
উচ্চতৰ মাধ্যমিক পৰ্যায়ত শিক্ষাৰ্থীসকলে কেৱল বাতৰি কাকতৰ শিৰোনাম পঢ়াত সীমাবদ্ধ নাথাকি সাম্প্ৰতিক ঘটনাবলীৰ গভীৰ বুজাবুজিৰ দিশে আগবাঢ়িব লাগে। কোনো নীতি কিয় প্ৰৱৰ্তন কৰা হৈছে, ইয়াৰ সামাজিক, অৰ্থনৈতিক আৰু পৰিৱেশগত প্ৰভাৱ কি, লগতে সাংবিধানিক আৰু নৈতিক দিশসমূহ কেনেকুৱা—এইবোৰ বিশ্লেষণ কৰা প্ৰয়োজনীয়। এনে সমন্বিত আৰু বিশ্লেষণাত্মক দৃষ্টিভংগীয়ে বিষয়বস্তুৰ প্ৰকৃত উপলব্ধি বৃদ্ধি কৰে আৰু ইউপিএছচি পৰীক্ষাত সফলতাৰ বাবে দৃঢ় ভিত্তি গঢ়ি তোলে।
ইউ পি এছ চি প্ৰস্তুতিৰ বাবে প্ৰবন্ধ আৰু উত্তৰ লিখাৰ নিয়মিত অনুশীলন অত্যন্ত প্ৰয়োজনীয়। শিক্ষাৰ্থীসকলে সামাজিক আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় বিষয়সমূহৰ ওপৰত প্ৰবন্ধ, মতামত-ভিত্তিক লেখা আৰু বিশ্লেষণাত্মক উত্তৰ লিখাৰ অভ্যাস গঢ়ি তুলিব লাগে। এই অনুশীলনে চিন্তাধাৰাৰ স্পষ্টতা বৃদ্ধি কৰে আৰু যুক্তিসংগত, সুসংগঠিত উপস্থাপনা বিকশিত কৰে। লগতে লিখিত প্ৰকাশক্ষমতা শাণিত হয় আৰু আত্মবিশ্বাস বৃদ্ধি পায়। এই সকলো গুণেই ইউপিএছচি মেইনছ পৰীক্ষাত উৎকৃষ্ট প্ৰদৰ্শনৰ বাবে অত্যন্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ।
ইউপিএছচি পৰীক্ষাই কেৱল জ্ঞান নহয়, প্ৰাৰ্থীৰ চৰিত্ৰ আৰু মূল্যবোধৰো মূল্যায়ন কৰে। সেয়ে বিদ্যালয়ৰ বছৰসমূহ মূল্যবোধভিত্তিক শিক্ষাৰ বাবে অত্যন্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ। শিক্ষাৰ্থীসকলে সততা, নিষ্ঠা, সহানুভূতি আৰু দয়া সচেতনভাৱে গঢ়ি তুলিব লাগে। শৃঙ্খলা, সময় ব্যৱস্থাপনা, বৈচিত্ৰ্যৰ প্ৰতি সন্মান আৰু সামাজিক দায়িত্ববোধো সমানভাৱে প্ৰয়োজনীয়। দৰিদ্ৰতা, বৈষম্য আৰু পৰিৱেশ অৱক্ষয়ৰ দৰে সামাজিক সমস্যা বুজি সম্ভাৱ্য সমাধানৰ বিষয়ে চিন্তা কৰাটো উচিত। এনে সংবেদনশীলতাই নৈতিক চিন্তা আৰু দায়িত্বশীল সিদ্ধান্ত গ্ৰহণত সহায় কৰে, যিয়ে এজন ন্যায়পৰায়ণ, মানৱিক আৰু দক্ষ প্ৰশাসক হোৱাৰ দৃঢ় ভিত্তি স্থাপন কৰে।
পৰীক্ষা-কেন্দ্ৰিক ইউপিএছচি প্ৰস্তুতি আটাইতকৈ ফলপ্ৰসূ হয় যেতিয়া ই স্নাতক পৰ্যায়ত বা কলেজৰ শেষ বছৰত আৰম্ভ কৰা হয়। এই সময়ছোৱাত শিক্ষাৰ্থীয়ে ইতিমধ্যে বিদ্যালয় আৰু উচ্চতৰ মাধ্যমিক পৰ্যায়ৰ পৰা এটা দৃঢ় ধাৰণাগত ভিত্তি লৈ আহে। ইতিহাস, ৰাজনীতি বিজ্ঞান, অৰ্থনীতি, ভূগোল, বিজ্ঞান আৰু সাম্প্ৰতিক ঘটনাৰ ওপৰত মৌলিক বুজাবুজি থাকিলে ইউপিএছচিৰ বিস্তৃত পাঠ্যসূচী বুজাটো সহজ হয়। স্নাতক পৰ্যায়ত মানসিক পৰিপক্কতা অধিক হয়, চিন্তাধাৰা বিশ্লেষণাত্মক হয় আৰু আত্মনিয়ন্ত্ৰণ ক্ষমতা বৃদ্ধি পায়। এই সময়ত নিয়মিত সময়সূচী তৈয়াৰ কৰি এনচিইআৰটি পুনৰালোচনা, মানসম্পন্ন ৰেফাৰেন্স কিতাপ অধ্যয়ন, সংবাদপত্ৰ বিশ্লেষণ, নোট প্ৰস্তুত আৰু উত্তৰ লিখাৰ অনুশীলন সুসংগঠিতভাৱে আৰম্ভ কৰিব পাৰি। বিশেষকৈ কলেজৰ শেষ বছৰত শিক্ষাৰ্থীয়ে লক্ষ্য-নির্দিষ্ট অধ্যয়ন, মক টেষ্ট আৰু আগৰ বছৰসমূহৰ প্ৰশ্নপত্ৰ বিশ্লেষণৰ জৰিয়তে প্ৰস্তুতিটো পৰীক্ষা-কেন্দ্ৰিক ৰূপ দিব পাৰে। বিদ্যালয় পৰ্যায়ত গঢ়ি তোলা পঢ়াৰ অভ্যাস, শৃঙ্খলা আৰু সামাজিক সচেতনতা এই সময়ত পূৰ্ণতা লাভ কৰে। ফলস্বৰূপে, ইউপিএছচি প্ৰস্তুতি অধিক সংগঠিত, বাস্তৱসম্মত আৰু আত্মবিশ্বাসী কৰি তোলে। কেৰিয়াৰ বিষয়ৰ বিভিন্ন কথা কোনো আগ্ৰহী শিক্ষাৰ্থীয়ে জানিব বিচাৰে,তেন্তে প্ৰত্যেক শনিবাৰে বিয়লি ৬-৯ বজাৰ ভিতৰত ফোন(৯৪৩৫১৮৮৩০)ত যোগাযোগ কৰিব পাৰে ।
ড° বুলজিৎ বুঢ়াগোহাঁই
কেৰিয়াৰ পৰামৰ্শদাতা তথা
মুৰব্বী, যান্ত্রিক অভিযান্ত্রিক বিভাগ, অসম ডন বস্ক’ বিশ্ববিদ্যালয়
ফোন: ৯৪৩৫১৮৮৬৩০
ই-মেইল: buljit@gmail.com, www.buljit.com
