■ প্ৰণৱজ্যোতি গগৈৰ প্ৰতিবেদন নতুন সময়
সমগ্ৰ দেশতে শিক্ষা ব্যৱস্থা সুশৃংখলিত আৰু ছাত্ৰ অভিজ্ঞতা বৃদ্ধিৰ লক্ষ্যৰে এক প্ৰগতিশীল পদক্ষেপত ভাৰত চৰকাৰে “এক ৰাষ্ট্ৰ, এক ছাত্ৰ পৰিচয়(One Nation, One Student ID)” পদক্ষেপৰ অধীনত ‘APAAR ID’ নামেৰে অভিহিত এক এককীকৃত ছাত্ৰ চিনাক্তকৰণ ব্যৱস্থাৰ প্ৰৱৰ্তন কৰিছে। ‘APAAR’ অৰ্থাৎ ‘Automated Permanent Academic Account Registry’ক এক পৰিৱৰ্তনশীল ডিজিটেল কাঠামো হিচাপে তৈয়াৰ কৰা হৈছে যিয়ে সকলো স্তৰৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ শিক্ষাৰ সৈতে জড়িত বিভিন্ন প্ৰক্ৰিয়াসমূহ সৰল কৰি তুলিব।
- APAAR ID কি?
‘APAAR ID’ হৈছে সমগ্ৰ ভাৰতবৰ্ষৰ প্ৰাথমিক বিদ্যালয়ৰ পৰা উচ্চ শিক্ষালৈকে অধ্যয়নৰত প্ৰতিজন ছাত্ৰ-ছাত্ৰীক দিয়া এক অনন্য চিনাক্তকৰণ নম্বৰ। এই ব্যৱস্থাটো এনেদৰে তৈয়াৰ কৰা হৈছে যাতে এজন ছাত্ৰৰ শৈক্ষিক অভিলেখ, প্ৰমাণপত্ৰ আৰু অগ্ৰগতি কেন্দ্ৰীয়ভাৱে নথিভুক্ত কৰা হয় আৰু তেওঁলোকৰ সমগ্ৰ শৈক্ষিক জীৱনত সুলভ হয়। ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষা নীতি (NEP) ২০২০ৰ দৰে কাৰ্যসূচীৰ সৈতে সংগতি ৰাখি এই পদক্ষেপে শিক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত ডিজিটেলাইজেচনৰ দিশত চৰকাৰৰ বহল দৃষ্টিভঙ্গীক প্ৰতিফলিত কৰে, যিয়ে শিক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত অধিক প্ৰযুক্তি চালিত আৰু সামগ্ৰিক দৃষ্টিভংগীৰ পোষকতা কৰে।
- ‘APAAR ID’ ৰ মূল বৈশিষ্ট্যসমূহ:
১) আজীৱন শিক্ষণৰ বাবে একক ডিজিটেল পৰিচয়: ‘APAAR ID’ এ এজন ছাত্ৰক শিক্ষাৰ প্ৰাৰম্ভিক পৰ্যায়ৰ পৰা উচ্চ শিক্ষা তথা বৃত্তিমূলক প্ৰশিক্ষণলৈকে জড়িত থাকিব, যাৰ ফলত এক নিৰৱচ্ছিন্ন শৈক্ষিক যাত্ৰা নিশ্চিত হ’ব।
২) কেন্দ্ৰীভূত ৰেকৰ্ড ৰখা: সকলো শৈক্ষিক ৰেকৰ্ড, যেনে গ্ৰেড, প্ৰমাণপত্ৰ, আৰু ডিপ্ল’মা, এটা সুৰক্ষিত ডিজিটেল ভঁৰালত সংৰক্ষণ কৰা হ’ব। ইয়াৰ ফলত ভৌতিক প্ৰমাণপত্ৰৰ প্ৰয়োজনীয়তা নাইকিয়া হ’ব, যাৰ ফলত নথি-পত্ৰ হেৰুৱা বা জালিয়াতিৰ সম্ভাৱনা হ্ৰাস পাব।
৩) সহজ প্ৰৱেশ আৰু বহনযোগ্যতা: ছাত্ৰ-ছাত্ৰী আৰু শিক্ষানুষ্ঠানসমূহে শৈক্ষিক অভিলেখৰ তাৎক্ষণিক সুবিধা লাভ কৰিব। এটা প্ৰতিষ্ঠানৰ পৰা আন এটা প্ৰতিষ্ঠানলৈ স্থানান্তৰিত হোৱা এজন ছাত্ৰই ভৌতিক নথিপত্ৰ জমা দিয়াৰ প্ৰয়োজন নহ’ব, কিয়নো সকলো তথ্য APAAR ID ৰ জৰিয়তে সহজে লাভ কৰিব পৰা যাব।
৪) চৰকাৰী বৃত্তি আৰু আঁচনিৰ ক্ষেত্ৰত সহায়: চৰকাৰে আৰম্ভ কৰা বিভিন্ন শৈক্ষিক আঁচনি আৰু বৃত্তিৰ সৈতে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক সহজে সংযোগ কৰা হ’ব। ইয়াৰ ফলত আবেদন আৰু পৰীক্ষণ প্ৰক্ৰিয়া সৰল হৈ উঠিব, যাৰ ফলত ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে তেওঁলোকৰ সুবিধাসমূহ দ্ৰুতভাৱে লাভ কৰাটো নিশ্চিত হব।
৫) ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষা পৰিৱেশ তন্ত্ৰ: APAAR ID ৰ লক্ষ্য হৈছে ভাৰতীয় শিক্ষা ব্যৱস্থাৰ একাধিক খণ্ডক ৰাষ্ট্ৰীয় পৰিৱেশ তন্ত্ৰত একত্ৰিত কৰা, য’ত প্ৰাক-প্ৰাথমিক বিদ্যালয়, বিশ্ববিদ্যালয়, পেছাদাৰী প্ৰতিষ্ঠান, আৰু দক্ষতা বিকাশ কাৰ্যসূচী আদি অন্তৰ্ভুক্ত।
- ‘APAAR ID’ ৰ সুবিধাসমূহ:
১) স্বচ্ছতা আৰু দক্ষতা: APAAR ID ৰ সহায়ত এজন ছাত্ৰৰ শৈক্ষিক যাত্ৰা অনুসৰণ কৰাটো স্বচ্ছ আৰু কাৰ্যক্ষম হৈ পৰে। প্ৰতিষ্ঠানসমূহে ছাত্ৰৰ প্ৰমাণপত্ৰ পৰীক্ষা কৰিব পাৰে, অগ্ৰগতি অনুসৰণ কৰিব পাৰে, আৰু অধিক উচ্চ শিক্ষা অথবা বৃত্তিৰ বাবে যোগ্যতা মূল্যায়ন কৰিব পাৰে।
২) ভুৱা ডিগ্ৰীৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ দিয়াঃ ভাৰতৰ শিক্ষা ব্যৱস্থাৰ অন্যতম মূল বিষয় হৈছে ভুৱা ডিগ্ৰী আৰু প্ৰৱঞ্চনামূলক প্ৰমাণপত্ৰৰ প্ৰাদুৰ্ভাৱ। ‘APAAR ID’ এ ৰেকৰ্ডসমূহৰ এটা ‘টেম্পাৰ-প্ৰুফ’, ডিজিটেল ভঁৰাল(Digital Repository) নিশ্চিত কৰে, যিয়ে পৰীক্ষণ প্ৰক্ৰিয়াক নিৰৱচ্ছিন্ন আৰু সুৰক্ষিত কৰি তুলিব।
৩) ছাত্ৰৰ গতিশীলতা: কোনো ছাত্ৰই এখন ৰাজ্যৰ পৰা আন এখন ৰাজ্যলৈ স্থানান্তৰিত হওক বা এটা প্ৰতিষ্ঠানৰ পৰা আন এটালৈ স্থানান্তৰেই হওক, ‘APAAR ID’ য়ে ৰেকৰ্ডসমূহৰ হেৰুৱা বা অসম্পূৰ্ণ নথিপত্ৰৰ সাধাৰণ দৰে প্ৰত্যাহ্বানসমূহ এৰাই চলি সহজ বহনযোগ্যতা নিশ্চিত কৰে।
৪) প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে সময় ৰাহি কৰা: বিদ্যালয়, মহাবিদ্যালয়, আৰু বিশ্ববিদ্যালয়সমূহে অভিলেখ ৰখাৰ ক্ষেত্ৰত এই সুশৃংখলিত প্ৰক্ৰিয়াৰ দ্বাৰা লাভৱান হ’ব, প্ৰশাসনিক বোজা হ্ৰাস পাব আৰু শিক্ষাৰ মানদণ্ডৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব দিবলৈ সময় ৰাহি হব।
- শেহতীয়া কেতবোৰ তথ্য :
২০২৪ চনৰ পৰা শিক্ষা মন্ত্ৰালয়ে প্ৰথম অৱস্থাত উচ্চ শিক্ষানুষ্ঠানসমূহৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰি কৰ্ণাটক, মহাৰাষ্ট্ৰ, আৰু উত্তৰ প্ৰদেশৰ দৰে নিৰ্বাচিত ৰাজ্যসমূহত পাইলট ভিত্তিত ‘APAAR ID’ৰ ব্যৱস্থা আৰম্ভ কৰিছে। অসম চৰকাৰেও শেহতীয়াকৈ সমগ্ৰ শিক্ষা অভিযানৰ অধীনত ছাত্ৰ-ছাত্ৰী সকলৰ বাবে এই ‘APAAR ID’ৰ পঞ্জীয়ন ব্যৱস্থাৰ শুভাৰম্ভ কৰিছে। সমগ্ৰ দেশতে এই পৰ্যায়ত শিক্ষাবৰ্ষৰ শেষলৈকে এক কোটিৰো অধিক ছাত্ৰ-ছাত্ৰীক সামৰি লোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে। চৰকাৰে ২০২৫ চনৰ ভিতৰত দেশজুৰি ‘APAAR ID’ ৰূপায়ণৰ লক্ষ্য ৰাখিছে, যিয়ে শিক্ষাৰ বিভিন্ন স্তৰৰ প্ৰায় ২৫ কোটি ছাত্ৰ-ছাত্ৰীক সামৰি লব।
সমগ্ৰ ভাৰতবৰ্ষৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলৰ বাবে সুলভ উচ্চমানৰ ডিজিটেল শিক্ষা প্ৰদানৰ লক্ষ্যৰে নতুন শিক্ষা নীতি-২০২০ৰ অধীনত ‘ডিজিটেল ইউনিভাৰ্চিটি’ পদক্ষেপক সহায় কৰিবলৈ এককীকৃত ‘APAAR ID’ব্যৱস্থাৰ ডিজাইন কৰা হৈছে। ডিজিটেল শিক্ষাৰ সৈতে ‘APAAR ID’ৰ অভিসৰণে শিক্ষণৰ সুযোগক আৰু অধিক ফলপ্ৰসু কৰি তুলিব, যাৰ ফলত দেশৰ প্ৰতিটো চুকলৈ বিশ্বমানৰ শিক্ষাৰ প্ৰসাৰ ঘটিব।
- প্ৰত্যাহ্বানসমূহ:
১) ডিজিটেল বিভাজনঃ যদিও APAAR ID ডিজিটেলাইজেচনৰ দিশত এক পদক্ষেপ, তথাপিও ভাৰতে ডিজিটেল আন্তঃগাঁথনিৰ ক্ষেত্ৰত বিশেষকৈ গ্ৰাম্য অঞ্চল আৰু জনজাতীয় অধ্যুষিত দুৰ্গম অঞ্চল সমূহত যথেষ্ট বাধাৰ সন্মুখীন হৈছে। এনে বিভাজন দূৰ কৰাটো এই পদক্ষেপৰ সফলতাৰ বাবে অতি প্ৰয়োজনীয়।
২) তথ্যৰ গোপনীয়তা: যিহেতু APAAR ID ব্যৱস্থাত শিক্ষাৰ্থীৰ স্পৰ্শকাতৰ তথ্য জড়িত হৈ থাকে, সেয়েহে ইয়াৰ সুৰক্ষা নিশ্চিত কৰাটো অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ। ব্যক্তিগত তথ্যৰ অপব্যৱহাৰৰ বিষয়টো চৰকাৰে শক্তিশালী চাইবাৰ সুৰক্ষা ব্যৱস্থাৰে সমাধান কৰিব লাগিব।
৩) ৰূপায়ণৰ বাধা: এনে বৃহৎ ব্যৱস্থাক ফলপ্ৰসুভাৱে ৰূপায়ণ কৰিবলৈ ৰাজ্য, প্ৰতিষ্ঠান আৰু নিয়ন্ত্ৰণ সংস্থাসমূহৰ মাজত সমন্বিত প্ৰচেষ্টাৰ প্ৰয়োজন। এই প্ৰক্ৰিয়াটোক সুশৃংখলিত কৰা আৰু বিভিন্ন শিক্ষা ব্যৱস্থাত একেধৰণৰ ৰূপায়ণ নিশ্চিত কৰাটো প্ৰত্যাহ্বানজনক হ’ব।
‘APAAR ID’ৰ জৰিয়তে ‘এক ৰাষ্ট্ৰ, এক ছাত্ৰ পৰিচয়’ পদক্ষেপে স্বচ্ছতা, জবাবদিহিতা, আৰু শৈক্ষিক অভিলেখৰ প্ৰৱেশ বৃদ্ধি কৰি ভাৰতীয় শিক্ষা ব্যৱস্থাত বৈপ্লৱিক পৰিৱৰ্তন আনিবলৈ সাজু হৈছে। ভাৰতৰ শিক্ষা খণ্ডই ব্যাপক ডিজিটেল ৰূপান্তৰৰ সন্মুখীন হোৱাৰ লগে লগে ‘APAAR ID’ অধিক কাৰ্যক্ষম, সৰ্বাংগীন, আৰু ভৱিষ্যতৰ বাবে সাজু শিক্ষা পৰিৱেশ তন্ত্ৰৰ মেৰুদণ্ড হিচাপে প্ৰতিষ্ঠিত হব। এই ক্ষেত্ৰত প্ৰাৰম্ভিক অৱস্থাত প্ৰত্যাহ্বান থাকিলেও এই পদক্ষেপৰ সম্ভাৱ্য লাভে ভাৰতক ভৱিষ্যতৰ দিনত শিক্ষা সংস্কাৰৰ ক্ষেত্ৰত বিশ্বৰ আগশাৰীৰ দেশ হিচাপে গঢ়ি তুলিব পৰিব বুলি আশা কৰিব পাৰি।
